19 okt 2026

Cervus Tax is veel actief in het maatschappelijk domein. In dat kader was er in het voorjaar weer een interessant Europees-arrest wat duidelijk zijn uitwerking heeft in onze adviespraktijk. Het gaat om samenwerkingen. Vragen hierover zien wij in onze adviespraktijk heel vaak terugkomen. Vaak bundelen maatschappelijke instellingen zoals zorginstellingen, scholen en andere maatschappelijke organisaties hun krachten, maar lopen aan tegen 21% btw die zij (meestal) niet kunnen aftrekken. De koepelvrijstelling is precies daarvoor bedoeld, maar was in Nederland jarenlang lastig toe te passen. Op 22 januari 2026 heeft het Hof van Justitie van de EU in de gevoegde zaken C-379/24 en C-380/24 die deur weer flink opengezet (lekker kort die Europese uitspraken!). Als Cervus Tax, een in het maatschappelijk domein gespecialiseerd boutique belastingadvieskantoor, zien wij direct kansen. Zeker in de zorg, waar samenwerking (vaak in de vorm van een coöperatie) zeker geen uitzondering meer is.

Wat besliste het Hof van Justitie?
Twee Spaanse samenwerkingsverbanden verzorgden de schoonmaak voor hun leden: het ene in ziekenhuizen en zorglocaties, het andere in scholen. Het personeelsbeheer was bovendien uitbesteed aan een facilitair bedrijf. De Spaanse fiscus weigerde de vrijstelling. Schoonmaak is immers een algemene dienst, niet exclusief verbonden aan zorg of onderwijs, en zou daarom de concurrentie verstoren.

Het Hof oordeelt anders, op twee punten:

• ‘Direct nodig’ betekent niet ‘exclusief’. Een dienst die nodig is voor de vrijgestelde activiteit van de leden kan onder de vrijstelling vallen, ook als die dienst naar zijn aard algemeen is.
•  Geen automatisch vermoeden van concurrentieverstoring. Dat een dienst ook voor belaste activiteiten bruikbaar is, mag niet bij voorbaat tot weigering leiden. Dat moet concreet worden beoordeeld.

Advocaat-generaal Kokott ging in haar conclusie nog een stap verder: in beginsel is er geen verstoring als het gaat om diensten die een grote instelling normaal gesproken zelf zou verrichten. Voor de zorg is dat naar onze mening een belangrijke gedachte.

De Nederlandse ‘zwarte lijst’ staat onder druk

Nederland sluit een aantal diensten bij voorbaat uit van de koepelvrijstelling, omdat die geacht worden de concurrentie te verstoren. Denk aan de salaris- en financiële administratie, ICT-systemen en programmatuur en het ter beschikking stellen van personeel. Juist dát zijn de diensten waarop in de zorg het vaakst wordt samengewerkt.
Die uitsluiting staat nu ter discussie. In een zaak over een samenwerkingsorgaan van 21 waterschappen concludeerde advocaat-generaal Ettema op 17 juli 2026 (ECLI:NL:PHR:2026:741) dat dit algemene vermoeden in strijd is met het EU-recht. De A-G adviseert de Hoge Raad het cassatieberoep van de staatssecretaris ongegrond te verklaren. Interessant detail: het hof accepteerde in die zaak een deels arbitraire verdeelsleutel, zolang die alleen wordt gebruikt als het werkelijke gebruik niet anders vast te stellen is. Het is wachten op de Hoge Raad, maar de richting lijkt ons duidelijk.

Coöperaties: samen poolen zonder extra btw-laag?

Natuurlijk wordt in het maatschappelijk domein samengewerkt via allerlei rechtspersonen (bijvoorbeeld stichtingen en/ of verenigingen). Echter, voor deze blog staan wij even specifiek stil bij de coöperatie. In het maatschappelijk domein wordt veel samengewerkt via coöperaties. Vaak juist met één doel: voor de achterliggende leden iets te poolen. Denk aan personeel in een regionale flexpool, gezamenlijke inkoop, ICT, schoonmaak of een gedeelde backoffice. Fiscaal wrong dat regelmatig. De coöperatie werd ondernemer voor de btw, belastte haar kosten met btw door aan de leden, en die konden de btw niet aftrekken. Zo werd samenwerken duurder dan het alleen doen. Juist de diensten die het vaakst worden gepoold, zoals personeel, ICT en administratie, vielen bovendien bij voorbaat buiten de koepelvrijstelling.

Dit arrest kan hier naar onze mening verlichting bieden. Een coöperatie van zorg- of onderwijsinstellingen is in de kern de ‘zelfstandige groepering’ waarvoor de vrijstelling bedoeld is. Wel vraagt de coöperatievorm extra aandacht. Uitsluitend kostendoorbelasting is vereist, dus in beginsel is geen marge of opbouw van reserves via de vergoeding. Echter, hier kan soms gebruikt worden van Kennisgroepstandpunt KG:210:2023:1. Hierin geeft de staatssecretaris aan dat noodzakelijke reserves voor toekomstige gezamenlijke uitgaven onder voorwaarden wel kunnen passen. Ook moet helder zijn welke diensten aan leden en welke aan derden worden verricht. En let op: btw die ingehuurde partijen (zoals zzp’ers of uitzendbureaus) aan de coöperatie berekenen, verdwijnt hiermee niet. De vrijstelling voorkomt vooral een extra btw-laag bóvenop de samenwerking.

Voor wie is dit interessant?

Niet-aftrekbare btw is voor organisaties met vrijgestelde activiteiten een pure kostenpost. Dit arrest kan daarom direct geld opleveren voor onder meer:

• Zorginstellingen met een regionale flexpool of personeelscoöperatie, extra actueel nu de Wet DBA weer wordt gehandhaafd;
• Ziekenhuizen, VVT, GGZ en gehandicaptenzorg die schoonmaak, facilitaire diensten of linnenverzorging samen organiseren;
• Huisartsencoöperaties, zorggroepen en huisartsenposten met gedeelde ICT, salarisadministratie of ondersteunend personeel;
• Onderwijsinstellingen en samenwerkingsverbanden met een shared service center;
• Welzijn, kinderopvang, sport en cultuur met een gezamenlijke backoffice.

Let wel: de leden moeten vrijgestelde activiteiten van algemeen belang verrichten. Dit bekent dat wel kritisch moet worden gekeken naar de aard van de dienstverlening.

Conclusie en advies van Cervus Tax
Het Europees arrest dit prille voorjaar van 2026 is geen vrijbrief. De diensten moeten direct nodig zijn, de koepel mag alleen de exacte kosten doorbelasten (geen opslag) en de concurrentietoets blijft bestaan. Dat laatste (de concurrentietoets) moet nu concreet worden getoetst in plaats van op voorhand. Dat vraagt om een goede onderbouwing. Onze tips:

1. Laat bestaande samenwerkingen opnieuw toetsen; mogelijk wordt nu onnodig btw berekend.
2. Ga na of eerder afgedragen btw kan worden teruggevraagd (let op de keerzijde: de koepel verliest dan haar aftrek).
3. Richt nieuwe samenwerkingen aan de voorkant fiscaal goed in en vraag waar nodig zekerheid vooraf, zeker bij horizontaal toezicht.

Cervus Tax heeft ruime ervaring met samenwerkingsverbanden in de zorg en het bredere maatschappelijk domein en kan uw instelling hierbij behulpzaam zijn.
Deze bijdrage is algemeen van aard en kan niet worden aangemerkt als fiscaal advies voor een specifieke situatie. Voor vragen over de koepelvrijstelling of uw samenwerkingsverband kunt u contact opnemen met Cervus Tax.

Expertisegebieden Cervus Tax

• Btw in de zorg en het (semi)publieke domein
• Koepelvrijstelling en samenwerkingsverbanden
• Coöperaties, stichtingen en regionale flexpools
• Zekerheid vooraf en horizontaal toezicht

Contact Cervus Tax

J.P. van Eck, tax partner
+31 (0)853021050
jpvaneck@cervustax.nl

Geert Beuker, tax partner
+31 (0)611770709
gwbeuker@cervustax.nl